Organ Nakli Nedir?

Transplantasyon, organ nakline verilen isimdir. Transplantasyon yani organ veyahut doku nakli tıbbın en zor işlemlerinden birisidir ve gerekli şartları sağlayabilen belli kuruluşlarda yapılabilir. Nakil için uygun şartları sağlayan bir organın, donörden yani organı veren vücuttan alınıp hasarlı ya da eksik olan alıcı vücuda uygun bir şekilde yerleştirilmesine denir.

Nakledilecek organlar veya doku parçaları yaşayan vücutlardan veya kadavradan alınabilir. Canlı vücuttan nakil için alınan organlar veya dokular alındığı vücuda zarar vermeyecek ve sekel bırakmayacak şekilde seçilir. Günümüzde başarılı bir şekilde nakil edilebilen organlar arasında kalp, böbrek, akciğer, karaciğer, pankreas, bağırsak, timüs bezi, ve uterus bulunmaktadır.

Organ Naklinin Türleri Nelerdir?

Otogreft, aynı şahısta yapılan doku naklidir. Bu işlem genel olarak rejenere olabilen dokulardan parça alınarak yapılır. Bazı vakalarda bazı dokularda ihtiyaç duyulan maddenin olmazsa olmaz olması sonucunda da yapılabilir. Örnek olarak cilt greftleri ya da koroner damar bypass işlemi için damar çıkartılması verilebilir.

Allogreft ve allotransplantasyon

Allogreft, aynı türe ait genetik olarak aynı olmayan iki elemanı arasında oluşan bir organ veya dokunun nakline verilen isimdir. İnsanlarda yapılan nakil işlemlerinin çoğu allogreft tipindedir. Bu işlemin tehlikelerinden en önemlisi nakil reddidir. Alıcı ve verici arasında oluşan genetik farklardan kaynaklanan bu ret, alıcının savunma sisteminin verilen organ ya da dokuyu yabancı bir madde olarak tanıyıp onu yok etmeye çalışmasıdır. Bu gibi durumların önüne geçilmesi için panel reaktif antikor seviyesi ölçülür sonuçların risk yüzdesine göre işlemin seyri belirlenir.

İzogreft

Nakil edilecek dokunun veya organın tek yumurta ikizleri gibi genetik olarak aynı kişiler arasında nakledildiği bir allogreft alt işlemidir. Diğer transplantasyon türlerinden farklı olarak bağışıklık tepkisi tetiklemezler.

Ksenaograft ve Ksenotransplantasyon

Organ nakillerinin iki farklı türe ait canlının arasında olmasına verilen isimdir. Buna en iyi örnek domuz kalp kapağının hasarlı kalp kapağına sahip insanlara takılmasıdır. Domuzdan aktarılması dolayısıyla donör bulmak açısından diğer nakil türlerinden daha avantajlı olan bu yöntem nakledilebilecek organ sayısının azlığı, ret ve hastalık riskinin türler arası geçiş dolayısıyla artması nedeniyle son derece tehlikeli bir nakil yöntemidir. Bu gibi riskleri en aza indirmek için ve nakil edilecek organ sayısı azlığı sorununun çözülmesi için insan vücuduna ait organların çeşitli hayvan denekler üzerine sabitlendikten sonra insanlara yerleştirilmesi üzerine çalışmalar yapılmaktadır.

Domino Nakilleri

Çeşitli sebeplerden dolayı zincirleme olarak yapılan çoklu transplantasyonlara denir. Örnek olarak iki akciğerin değişmesi gereken bir durumda, akciğer ile beraber kalbin de çıkarılması ve ikisinin beraber akciğer/kalp sistemi takılması teknik açıdan çok daha rahat ve risksiz bir işlemdir.

ABO Uyumsuz Nakiller

Genel olarak 12 aylığın altında olan çocukların bağışıklığı daha iyi gelişmediği için normal yetişkinlikte uygunsuz olacak bağışçılardan nakil almaları mümkün olur. Bu durum AB0 uyumsuz nakil ya da ABOi olarak bilinir. Yetişkin insanlarda ABO uyumsuz olan kalp nakillerinde sınırlı bir şekilde başarı elde edilmiş olup bu tür vakalarda yetişkin alıcıların düşük seviyelerde anti-A veya anti-B antikorlarına sahip olmasının gerekli olduğu görülmüştür.

Kimler Doku veya Organ Bağışçısı Olabilir

Hemen hemen herkes doku veya organ bağışçısı olabilir. Sağlıklı bir bireyin organ bağışçısı olması için vereceği organ ya da dokunun yokluğunda vücudunda sekel olmaması gerekir.

Tabi ki bu halen yaşamakta olan organ bağışçıları için gereklidir. Kadavralarda ise esas olan transplant dokunun işleve uygun olması ve her şeyden önce kadavranın henüz canlı iken gönüllü olarak organ bağışçısı olacağına dair belgeleri imzalamış ve bu yükümlülüğü özgür bir şekilde kabul etmiş olması gerekir.

Eğer kadavranın böyle bir durumu bulunmuyorsa refakatçisi olan bireylerden yazılı bir izin alınması gerekir. Aksi halde böyle bir organ veya doku alınması söz konusu değildir.