Küle, AA’ya Rekabet Konseyi tarafından alınan kararla kırmızı et kesimine yönelik başlatılan inceleme hakkında bilgi verdi.
Kırmızı etin beslenmedeki kıymetli rolü nedeniyle Kurum tarafından sistemli takip edilen bölümlerden biri olduğunu belirten Küle, “Bu bahiste birinci dal incelememizi 2011’de tamamlamıştık ve raporumuzu yayımlamıştık lakin o periyottan günümüze kesimde ve tüm dünyada birçok değişiklik oldu.” dedi.
Son periyotta kırmızı et kesimindeki fiyat artışlarına yönelik çok sayıda şikayet aldıklarını aktaran Küle, “Bu yıl uzlaşma yöntemiyle sonlandırılan ve resen açtığımız bir soruşturmamızda hayvan besiciliğinin yanı sıra et ve et eserlerinin üretimi ve satışı alanında faaliyet gösteren pazardaki önder bir teşebbüse, perakendecilerin raf fiyatlarını belirlediği tespiti sonucunda idari para cezası tesis edildi.” diye konuştu.
Diğer yandan son iki yılda iki farklı ön araştırmayla dalda yaşanan fiyat artışlarının rekabeti kısıtlayıcı nitelikteki teşebbüsler ortası mutabakatlar ve/veya teşebbüs birliği kararları kaynaklı olup olmadığını incelediklerini vurgulayan Küle, şöyle devam etti:
“Bu incelemelerde görülen en temel olgu, daldaki fiyat artışlarının ardında kimi yapısal problemlerin olduğu tespitidir. Bu nedenle kesime ait piyasa dinamiklerini derinlemesine inceleyerek, pazarda faaliyet gösteren oyuncuların karşılaştığı yapısal problemleri detaylı bir halde tespit etmek istedik. Bu tespitle kelam konusu meselelere tahlil teklifleri getirmeyi ve pazardaki rekabet şartlarının güzelleştirilmesine yönelik rekabet siyaseti teklifleri geliştirmeyi hedefledik. Nihayetinde bu münasebetlerle kırmızı et piyasasına yönelik olarak bir bölüm incelemesi başlatmış olduk. En temel emelimiz, tüketicilerin kırmızı eti daha ucuza tüketebilmesi ve pazarın daha rekabetçi olabilmesi için neler yapılabileceğini araştırmak.”
Salgın ve savaş etkisi
Kırmızı et piyasasının besicilikte kullanılan ham husus fiyatlarından direkt etkilendiğine işaret eden Küle, Kovid-19 salgınıyla başlayan ve sonrasında Ukrayna-Rusya Savaşı ile devam eden süreçte ham husus ve güç fiyatlarında önemli artışlar ve arz sıkıntılarıyla karşılaşıldığını hatırlattı.
Küle, kelam konusu meselelerin pek çok alanda olduğu üzere kırmızı et bölümünde de fiyat artışlarını beraberinde getirdiğini tabir ederek, halihazırda yem endüstrisinin yüzde 45 ithal yem ham hususlarını kullandığını lisana getirdi.
Ukrayna-Rusya Savaşı’nın bu kaynağa erişimi güçleştirmiş olmasının, zincirleme bir tepkiyle en son fiyatlarda da kıymetli bir yükseliş yaşanmasına yol açtığına dikkati çeken Küle, şu değerlendirmede bulundu:
“TÜİK bilgilerine bakıldığında, bilhassa 2020-2021 yıllarında kırmızı et fiyatlarındaki artış, öbür besin ürünlerindekine kıyasla düşük seyrediyordu. O periyotta çiğ süt fiyatlarının seyri de kırmızı et fiyatlarına seyrine benzeri biçimdeydi. Yem maliyetlerinin artması karşısında çiğ süt fiyatlarının gereğince artış gösterememesi, büyükbaş hayvancılıkta birtakım işletmelerde anaç hayvanların kısma gönderilmesiyle sonuçlandı. Bu durumun, arzın artış göstermesi nedeniyle kırmızı et fiyatları üzerinde o devirlerde baskı oluşturduğunu gözlemleyebiliyoruz lakin anaç hayvanların kesilmesi 2022’de Türkiye’de büyükbaş hayvan varlığının düşmesine yol açarak kırmızı et piyasasında arz taraflı meseleler doğurmuş ve kırmızı et fiyatlarında artan talep karşısında ani yükselişler yaşanmıştır.”
“Üretici fiyatı belirleyen taraf değil”
Küle, bölüm incelemesinde kelam konusu sıkıntılar üzerinde daha ayrıntılı çalışacaklarını fakat bu kademedeki bulgularına nazaran öncelikle mevcut durumda büyükbaş ve küçükbaş hayvan besiciliği alanında faaliyet gösteren yaklaşık 200 bin işletmenin bulunduğunun tespit edildiğini bildirdi.
Türkiye’de çiğ süt üretim işletmelerinin sayısıyla birlikte toplam hayvancılık işletmesi sayısının yaklaşık 1 milyon olduğunu ve bu işletmelerin birçoklarının küçük ölçekli aile işletmesi niteliği taşıdığını belirten Küle, “Bir öteki tabirle işletmeler kâfi ölçeğe gelemedikleri, besin ve hayvancılık bakımından biyolojik etkenler geçerli olduğu için üretici eserlerini pazarlarken zayıf pozisyonda ve aracıya ya da kesimhaneye satış yaparken fiyatı belirleyen taraf değil. Ayrıyeten üretici örgütlerinin pazarda yeteri kadar faal olmadığını gözlemledik.” sözlerini kullandı.
“Sektördeki fiyat artışları yapısal sıkıntılardan kaynaklı”
Küle, dala yönelik yürüttükleri incelemelere ait de şunları kaydetti:
“Ülkemizde kırmızı et fiyatlarında son periyotta meydana gelen fiyat artışlarının rekabet aksisi aksiyonlardan çok, besicilik kesiminde ve bölümün gelişiminde karşılaşılan yapısal meselelerden ve maliyet artışlarından kaynakladığını tespit ettik. Bunun yanı sıra mevcut durumda büyükbaş ve küçükbaş hayvan besiciliği alanında faaliyet gösteren işletmelerin birçoğunun küçük ölçekli aile işletmesinden ibaret olduğu ve işletme başına düşen büyükbaş ve küçükbaş hayvan sayısının hayli düşük kaldığı, dalda yaşanan problemler nedeniyle hem besicilik faaliyetiyle iştigal eden işletme sayısının hem de artan nüfus karşısında büyükbaş hayvan varlığının gün geçtikçe azaldığı tarafında tespitlerimiz de oldu.”
Türkiye’deki meraların vasıfsız olmasından kaynaklı çoğunlukla ahır besiciliği yapıldığına işaret eden Küle, “Bu durumların yem maliyetlerini kıymetli ölçüde artırdığı, dalda kullanılan girdilerin büyük bir kısmının ithal edilmesinden kaynaklı olarak global düzeyde yaşanan olumsuz gelişmelere ve Dövizdeki hareketlere karşı bölümün epey kırılgan hale geldiği konuları da tespitlerimiz ortasında yer aldı.” dedi.
Küle, sıkıntılara ve tahliline yönelik daha ayrıntılı incelemeler yapacaklarına dikkati çekerek, şunları söyledi:
“Sektördeki tüm paydaşlarla görüşmeler gerçekleştireceğiz lakin bu etapta tahlil için temelde üretim maliyetlerinin düşürülmesi ve küçük ölçekli işletmelerin üretimde faal bir ölçeğe ulaşmalarına katkı sağlayacak uygulamaların hayata geçirilmesinin yararlı olacağını düşünüyoruz. Bu çerçevede üretici örgütlerinin ve kooperatiflerin pazarda faal bir rol oynaması kıymet arz etmektedir. Üreticilerin kooperatifler aracılığıyla daha avantajlı fiyatlarla girdiye ulaşabilmesinin tüketicilerin daha uygun fiyatlarla eserlere ulaşmasına direkt katkı sağlayacağına inanıyoruz. Başka taraftan küçük ölçekli işletmelerin teşvikler yoluyla desteklenmesi sadece kesin fiyatlar için değil, daldaki istihdamın korunması için de değer arz ediyor. Bizim burada yapacağımız çalışmanın, dalda sürdürülebilir arz ve tüketicinin besine erişim mevzularında yol gösterici olmasını ve pazarın daha rekabetçi bir pozisyona gelmesini hedefliyoruz.”
İncelemenin kısa müddette tamamlanması planlanıyor
Arz zincirinin tüm halkalarını kesin tüketiciye kadar incelemeyi planladıklarını vurgulayan Küle, ziraî nüfusun korunması için oluşturulacak toplumsal takviye sistemlerinden şuurlu üretimin gerçekleştirilmesine hizmet edecek sektörel eğitimlere ve finansman imkanlarının artırılmasına kadar hayli geniş uygulama alanı olduğu dikkate alındığında, dalın meselelerinin tahlilinde birçok kısma kıymetli misyonlar düşeceğini öngörebildiklerini lisana getirdi.
Küle, şunları kaydetti:
“Örnek vermek gerekirse teknik bilgi ve vasıflı insan kaynağı için üniversitelerin, üretim maliyetlerinin düşürülmesi ismine üretici örgütlerinin, finansman imkanların artırılması için tarım kredi kooperatiflerinin ve finansal kurumların tahlile katkı sağlayabileceğini düşünüyoruz. Ayrıyeten üretici örgütlerinin bölümde daha faal biçimde yer alması sıkıntıların tahliline katkı sağlayacaktır. Kısa müddette tamamlamayı düşündüğümüz bölüm incelememizde, sıkıntılara yönelik tahlil tekliflerine tüm detaylarıyla yer vermeyi planlıyoruz.”
